Gedurende de 10.000 jaar dat de mens woningen en steden heeft gebouwd, is de aarde, doorheen historische en culturele tradities, één van de belangrijkste bouwmaterialen op onze planeet geweest. Daardoor leeft meer dan één derde van de bewoners van de huidige wereld nog steeds in leembouw woningen. In onze regio's was leembouw na de Tweede Wereldoorlog in diskrediet geraakt, vooral door de bloei van andere bouwmaterialen (bakstenen, beton en staal).

Maar met de energiecrisis van begin jaren '70 en de daarmee gepaard gaande bezorgdheid om het milieu, kwam de leembouw opnieuw in de belangstelling. Er worden vandaag in Vlaanderen ieder jaar terug meer en meer leembouw werven aangetroffen waar het gebruik van leem een belangrijke plaats inneemt.

Zie ook "leembepleistering voor binnenafwerking " en "leemverf", leem-glansstuc en leem stucverf .

Leembouw : het materiaal

Aarde is overal te vinden, goedkoop en meestal vrij van chemische onzuiverheden, dus een natuurlijk bouwmateriaal.

Leembouw heeft vele troeven. Zo is bijvoorbeeld het sterk vochtregulerend vermogen van leem in staat om een haast constante vochtigheidsgraad in de woning te realiseren. Een leembouw-constructie vormt a.h.w. een 'derde huid' voor de gebruikers. Leem heeft een sterk warmte-accumulatie vermogen, wat voor een beperkte temperatuurschommeling in de woning zorgt. Leem heeft een lage energie-inhoud, d.w.z. dat van delving tot sloop weinig energie aan het materiaal moet worden toegevoegd. Leem wordt op vele plaatsen en op geringe diepte gevonden en ook de transportafstanden van leembron tot verwerkingsterrein zijn over het algemeen vrij klein. Bij de leembouw is weinig energie vereist: leem wordt niet gebakken, maar wel gedroogd. Ook het gezondheidsaspect moet worden aangehaald: leem is chemisch neutraal, waardoor geen giftige gassen en/of schadelijke stoffen vrijkomen.

Door de leem te stabiliseren kunnen de constructieve eigenschappen van leem verbeterd worden. Leembouw treft men ook aan in combinaties met bakstenen muren zowel bij nieuwbouw als bij verbouwingen.

Leembouw is ecologisch

• De grondstoffen voor leembouw ( hout, stro, leem ) behoeven nauwelijks toegevoegde energie bij hun toepassing.
• De grondstoffen voor leembouw zijn lokaal beschikbaar, dus geen enorme transportenkosten.
• De grondstoffen voor leembouw zijn ook perfect reycleerbaar.

Leembouw is biologisch

• Gebruik van organische, nagroeibare en onuitputbare materialen.
• Gebruik van materialen zonder schadelijke emissies.
• Gezonde materialen om elke dag mee te werken.
• Dampopen constructie, dus geen ongezonde condensatieproblemen
  'levend materiaal', d.i.: het materiaal heeft een actieve functie binnen het gebouw in de warmte- en vochtregeling.

Leembouw, binnenklimaat en gezondheid

Indien er één argument zou zijn voor leembouw, dan is het wel omwille van het binnenklimaat van de woning.

Leem zorgt voor een regularisatie van temperatuur en luchtvochtigheid, twee factoren die bepalend zijn voor een comfortabel gevoel binnen een leefruimte.
In heel wat moderne huizen is de lucht te droog en te stoffig. Iedereen heeft al wel eens ervaren dat te droge lucht storend werkt, maar het is ook ongezond. In moderne kantoorgebouwen bijvoorbeeld wordt vaak een luchtvochtigheid van 30% kunstmatig aangehouden. In de vrije natuur bedraagt die echter 40% tot 70%. De hedendaagse geneeskunde stelt dat 50% RV (relatieve vochtigheid) het gezondste is.

Een juiste luchtvochtigheid kan bekomen worden door het gebruik van materialen die voldoende hygroscopisch zijn. Dit zijn materialen die vocht opnemen als de RV hoog is en het weer afgeven als die RV daalt. Hout, papier, leem, zachte baksteen zijn zulke materialen. Metingen hebben uitgewezen dat bijvoorbeeld in leembouw huizen de RV steeds rond de 50% stabiel blijft. Hou hier dus voldoende rekening mee bij de keuze van isolatiematerialen of de bezetting van je huis.

Extraatje: leembouw materialen zijn meestal ook warmte-regulerend. Met andere woorden, het zijn materialen die warm aanvoelen en daardoor een lagere kamertemperatuur vergen om hetzelfde warmte-aanvoelen te veroorzaken bij de bewoners.

Leembouw en stroleem

Vrij recent is in onze streken de strobalenbouw opgedoken. Het opeenstapelen van strobalen met de bedoeling om een er een constructie van te bouwen is ontstaan in Nebraska, VS. Het eerste Europese strobalenhuis werd gebouwd in Frankrijk, rond 1890, en verkeerd nog steeds in een heel goede staat.

Een huis uit strobalen  is een duurzaam alternatief voor een klassieke woning. Meer nog: Door het gebruik van goedkope materialen kan iedereen ongeacht zijn inkomen een hoogkwalitatief huis bouwen. Deze woningen zijn bovendien gezond om in te wonen. De huizen zijn even stevig en veilig als de klassieke woning, maar stukken duurzamer en ecologischer.

Er bestaan verschillende manieren om met strobalen te bouwen. Eén manier is stapelbouw, waarbij de balen zelf als dragend element dienen. Ze worden dan, zoals bakstenen, 'in verband' gestapeld -maar zonder cement. In Europa wordt vooral gewerkt met een dragend houten skelet, daartussen worden de strobalen geplaatst.

Een andere techniek die in de leembouw vaak wordt toegepast is de de stroleembouw . Hierbij worden stro en leem gemengd. Dit mengsel wordt in een glijdende bekisting aangestampt. De structuur en stevigheid in dit soort gebouwen wordt gegeven door een houtskelet. Na droging wordt de leem bepleisterd met leem of kalkpleister."

Leembouw foto-album (klik voor een groter beeld) :

PRINTVERSIE VAN DEZE PAGINA